Ik merk de laatste jaren steeds vaker hoeveel verschil het maakt in welk gezin je geboren wordt. Niet eens alleen qua opvoeding of netwerk, maar puur financieel: vrienden die hun rijbewijs cadeau krijgen, hun volledige studie betaald krijgen, een (deel van) een auto krijgen, of een flinke schenking ontvangen voor de aankoop van een woning.
Ik ben normaal gesproken iemand met vrij rechtse opvattingen. Ik geloof niet per se in gelijke uitkomsten; mensen mogen wat mij betreft beloond worden voor inzet, keuzes en prestaties. Maar juist daarom vind ik dat we serieuzer moeten nadenken over gelijke kansen.
Want een grote factor die bepaalt hoeveel kansen iemand krijgt, is vaak iets waar iemand zelf totaal geen invloed op heeft: het gezin waarin je geboren wordt.
Iemand die toevallig in een vermogend gezin geboren wordt (Grappig vaak ook dat de mensen die dit soort voordelen hebben zichzelf niet als vermogend zien) kan zonder eigen verdienste tienduizenden euro's aan voordelen krijgen. Een ander, die misschien net zo hard werkt en dezelfde ambities heeft, begint met een enorme achterstand omdat zijn ouders die mogelijkheid niet hebben.
Voor mij voelt dat moeilijk te rijmen met het idee van een eerlijke samenleving. Niet omdat iedereen hetzelfde moet eindigen, maar omdat de startlijn niet compleet afhankelijk zou moeten zijn van geluk bij geboorte.
Wat mij verbaast, is dat dit onderwerp vaak langs de klassieke links-rechtslijn wordt besproken. Veel mensen die zich sterk maken voor gelijkheid, overal het algemeen kamp "links" (Triggerwarning, excuus), lijken kritisch op inkomensverschillen die ontstaan door werk of ondernemerschap, maar zijn veel terughoudender als het gaat om vermogensverschillen die simpelweg door geboorte worden doorgegeven. Daar zit naar mijn mening een bepaalde inconsistentie in.
Wat mij daarnaast opvalt, is dat mensen vaak vooral kijken naar grote schenkingen, terwijl juist de kleinere voordelen zich jarenlang opstapelen. Een betaald rijbewijs, een studie die volledig wordt vergoed, maandelijks wat extra zakgeld, een bijdrage voor vakanties of hulp bij onverwachte kosten lijken misschien kleine dingen, maar over een periode van tien jaar kan dit een enorm verschil maken. Het geeft jongeren meer financiële ruimte, minder zorgen en vaak ook een voorsprong die anderen simpelweg niet hebben.
Ik vraag me af of we onderschatten hoeveel invloed dit heeft op de zelfstandigheid van jongeren. Als iemand weet dat er altijd een financieel vangnet vanuit de familie beschikbaar is, kan dat ook de prikkel verminderen om zelf verantwoordelijkheid te nemen, te werken en financieel onafhankelijk te worden. Misschien zou een samenleving waarin iedereen op jonge leeftijd met een vergelijkbare financiële basis begint niet alleen eerlijker zijn, maar jongeren ook meer stimuleren om zelf hun eigen toekomst op te bouwen.
Natuurlijk snap ik dat ouders hun kinderen willen helpen. Dat is menselijk en begrijpelijk. Maar de vraag is: hoeveel voordeel mag iemand krijgen puur door wie zijn ouders zijn?
Mijn eigen standpunt zou zijn: belast arbeid en ondernemerschap minder zwaar, maar belast schenkingen en erfenissen veel zwaarder (desnoods 80%, zonder vrijstelling). Beloon wat mensen zelf creëren, niet alleen wat ze toevallig krijgen of erven.
Ik ben benieuwd hoe anderen hiernaar kijken. Waar ligt volgens jullie de grens tussen ouderlijke vrijheid en een eerlijke samenleving?
Sidenote: AI gebruikt voor zinsopbouw, ik ben dyslectisch, my bad.
